Methodedocumentatie Qur’an + Sunnah

Hoe wij islamitische erfenis (farā’iḍ) berekenen

Deze pagina legt stap-voor-stap uit hoe de calculator de nalatenschap verdeelt op basis van de Qur’an en de Sunnah. Bij elke kernregel vermelden we de bron met referentie (soera/āyah of hadith-nummer) én een link. Waar klassieke geleerden verschillen (ikhtilāf), maken we dit zichtbaar als keuze-opties (policy).

Belangrijke scope-opmerking

Deze calculator rekent de breuken/percentages/bedragen uit voor de erfgenamen op basis van de bekende farā’iḍ-regels. In de praktijk bestaan er ook uitsluitingsgronden (bijv. verschil in religie, of doden van de erflater) en juridische/administratieve aspecten (bezit, bewijs, schuldeisers, executeur, rechtbank). Die onderdelen vallen vaak buiten een reken-tool en moeten apart geverifieerd worden. Daarom hebben we een aparte sectie “Voorwaarden & uitsluitingen”.

1) Bronnen die we gebruiken

We gebruiken (1) de expliciete Qur’an-verdelingen, en (2) de Sunnah-procedure: eerst de vaste aandelen (farā’iḍ), daarna gaat de rest naar de dichtstbijzijnde geschikte verwant (ʿaṣabah). Daarnaast gebruiken we authentieke hadith voor wasiyya-regels en enkele specifieke casussen (zoals grootmoeder).

Qur’an (expliciete erf-aandelen)

Onderwerp Bewijs (Qur’an) Kernregel
Algemeen: mannen én vrouwen erven Soera an-Nisāʾ 4:7 Beide geslachten hebben een vastgesteld aandeel.
Kinderen + ouders Soera an-Nisāʾ 4:11 Zoon = 2× dochter; dochters zonder zonen: 1=1/2, 2+=2/3; bij kinderen: moeder=1/6, vader=1/6. Verdeling gebeurt na schulden en wasiyya.
Echtgenoot/echtgenote + uteriene siblings Soera an-Nisāʾ 4:12 Spouse-aandelen (1/2, 1/4, 1/8) afhankelijk van afstammelingen; na schulden en wasiyya. Ook uteriene (moederskant) siblings: 1=1/6, meerdere samen=1/3 (bij kalālah-voorwaarden).
Kalālah (broers/zussen) Soera an-Nisāʾ 4:176 Verdelen in kalālah-situaties (klassiek: geen kinderen en geen vader).
Allah’s grenzen (ernst van naleving) 4:13  en  4:14 De erfregels worden benoemd als Allah’s grenzen; waarschuwing tegen overtreding.
Prioriteit schulden & wasiyya 4:11  en  4:12 Expliciet: verdeling gebeurt na wasiyya en schulden.

Sunnah (procedure & aanvullende regels)

Onderwerp Bewijs (Sunnah) Kernregel
Procedure: vaste delen → rest Sahih al-Bukhari 6732
Sahih Muslim 1615a 		“Geef de vaste aandelen (farā’iḍ); wat overblijft is voor de naaste mannelijke verwant.”
Geen wasiyya voor erfgenaam Sunan Abi Dawud 2870
Jāmiʿ at-Tirmidhī 2120
Sunan Ibn Mājah 2713 		“Lā waṣiyyata li-wārith” (geen testamentaire gift aan een erfgenaam).
Wasiya max. 1/3 Sahih al-Bukhari 2742
Sahih Muslim 1628a 		Wasiya tot maximaal 1/3 (en “1/3 is al veel”).
Grootmoeder 1/6 (basis-overlevering) Sunan Abi Dawud 2894
Sunan Ibn Mājah 2724 		Grootmoeder krijgt 1/6 wanneer zij erf-gerechtigd is (onder de bekende voorwaarden in fiqh).
Let op: Hadith-nummering kan per uitgever/druk verschillen. Voor deze pagina gebruiken we de nummering en URL’s van Sunnah.com.

2) Voorwaarden & uitsluitingen (belangrijk voor “islamitisch correct”)

Een reken-tool kan alleen correct zijn als de invoer klopt én als niemand erf-ongeschikt is. Hieronder staan kernpunten die vaak over het hoofd worden gezien. Als jullie tool deze zaken niet controleert, is het verstandig om dit expliciet als voorwaarde te tonen in de UI.

Voorwaarde / uitsluiting Wat betekent dit praktisch? Bewijs
Schulden & wasiyya gaan vóór verdeling Eerst begrafeniskosten (gebruikelijke fiqh-volgorde), schulden en geldige wasiyya; daarna pas de shares berekenen. Qur’an: 4:11, 4:12
Geen wasiyya voor erfgenaam Een wasiyya aan iemand die al erfgenaam is, is niet geldig zonder toestemming van de overige erfgenamen (fiqh-detail). Daarom neemt de tool standaard aan: wasiyya is voor niet-erfgenamen, en cap’t op 1/3. Abu Dawud 2870, Tirmidhi 2120, Ibn Majah 2713
Wasiya maximaal 1/3 Als iemand meer dan 1/3 wil nalaten via wasiyya, wordt dit beperkt (tenzij erfgenamen instemmen; fiqh-detail). Bukhari 2742, Muslim 1628a
Geen erfenis tussen moslim en niet-moslim Als er religie-verschil is tussen erflater en erfgenaam, kan dat een uitsluiting geven (klassiek). Als jullie tool dit niet controleert, vermeld dit als noodzakelijke check. Bukhari 6764, Muslim 1614
De doder erft niet van degene die hij doodde Als een erfgenaam de erflater (opzettelijk) doodde, kan dat erf-ongeschiktheid veroorzaken (klassiek). Dit vergt altijd menselijk/juridisch oordeel. Ibn Majah 2735

Aanbevolen UI-tekst (kort)

“Deze calculator veronderstelt dat alle genoemde personen islamitisch erf-gerechtigd zijn (geen uitsluitingsgronden zoals religie-verschil of moord), en dat alle schulden en geldige wasiyya correct zijn opgegeven.”

3) De rekenmethode (pipeline)

De calculator werkt in vaste stappen. Elke stap levert een korte “uitleglog” (notes) met bronverwijzing.

Stap A — Netto nalatenschap

Netto = totaal vermogen − begrafeniskosten − schulden − (geldige) wasiyya. Bewijs: Qur’an 4:11 en 4:12 (verdeling na schulden/wasiyya); wasiyya-cap: Bukhari 2742, Muslim 1628a.

Stap B — Erfgenamen inventariseren

Vastleggen wie leeft (spouse, kinderen, ouders, grootouders, broers/zussen, agnaten zoals ooms/neven). Let op: ook erf-ongeschiktheid (vooraf) controleren, zie sectie “Voorwaarden & uitsluitingen”.

Stap C — Blokkering (ḥajb)

Bepalen wie niet erft omdat een dichterbij verwant aanwezig is (bijv. kinderen blokkeren vaak siblings). Dit volgt uit de structuur van de farā’iḍ en de procedure: vaste delen eerst, rest naar naaste verwant.

Stap D — Vaste aandelen (farā’iḍ)

Toekennen van vaste Qur’an-aandelen waar van toepassing. Bewijs: Qur’an 4:11, 4:12, 4:176.

Stap E — ʿAwl

Als som vaste delen > 100%, schalen we proportioneel zodat de som exact 100% wordt. Noot: ʿawl is een bekende fiqh-oplossing om de Qur’an-farā’iḍ consistent toe te passen wanneer meerdere vaste delen samen boven 1 uitkomen (dit is methodisch; niet als “los vers met formule” vastgelegd).

Stap F — ʿAṣabah (restverdeling)

Resterend deel naar de dichtstbijzijnde geschikte verwant. Bewijs: Bukhari 6732; Muslim 1615a.

Stap G — Radd

Als er geen ʿaṣabah is maar wel rest overblijft, kan de rest teruggaan naar bepaalde vaste erfgenamen (policy-optie). Noot: radd is eveneens een bekende fiqh-mechaniek in situaties zonder ʿaṣabah.

Stap H — Bedragen & afronding

Breuken → euro’s (centen). Restcenten verdelen we eerlijk (hoogste breukrest eerst).

Reken-pseudocode

net = gross - funeral - debts - allowed_wasiya
heirs = normalize_input()
heirs = apply_blocking(heirs)

fixed = compute_fixed_shares(heirs)          # Qur’an 4:11–12, 4:176
if sum(fixed) > 1: fixed = apply_awl(fixed)  # fiqh-mechaniek

residue = 1 - sum(fixed)
asabah = compute_residuary(residue, heirs)   # Bukhari 6732 / Muslim 1615a

if residue_left and no_asabah:
  fixed = apply_radd(fixed)                  # fiqh-mechaniek; policy: spouse included or not

final = expand_groups_to_people(fixed + asabah)
amounts = allocate_cents(final, net)
return final, amounts, notes

4) Blokkering (ḥajb): wie erft niet?

Sommige familieleden erven niet omdat er een dichterbij verwant aanwezig is. Dit volgt uit de structuur van de Qur’an-aandelen en de Sunnah-procedure (vaste delen eerst, rest naar naaste verwant).

Regel (samengevat) Praktijk-effect Bron
Afstammelingen hebben prioriteit Bij kinderen vallen siblings doorgaans weg (zeker bij aanwezigheid van een zoon als ʿaṣabah). Qur’an 4:11 + procedure: Bukhari 6732, Muslim 1615a
Vader blokkeert vaak siblings als residuair Als vader leeft, gaan residuaire rechten doorgaans naar hem (of naar kinderen), waardoor siblings niet aan bod komen. Qur’an 4:11 + procedure: Bukhari 6732
Moeder blokkeert grootmoeders Als moeder leeft, krijgt (klassiek) de grootmoeder geen aandeel. Basis-overlevering grootmoeder-aandeel: Abu Dawud 2894, Ibn Majah 2724
Transparantie: De calculator kan dit expliciet tonen in de output, bijv. “X erft niet omdat Y aanwezig is.”

5) Vaste aandelen (farā’iḍ) uit de Qur’an

De vaste aandelen worden toegekend op basis van Qur’an 4:11–12 en (voor kalālah) 4:176. Dit zijn de meest voorkomende vaste aandelen die de calculator ondersteunt.

Erfgenaam Aandeel Wanneer? Bewijs
Echtgenote(n) 1/4 of 1/8 1/4 bij geen afstammelingen; 1/8 bij wel afstammelingen Qur’an 4:12
Echtgenoot 1/2 of 1/4 1/2 bij geen afstammelingen; 1/4 bij wel afstammelingen Qur’an 4:12
Moeder 1/3 of 1/6 1/6 bij afstammelingen; ook 1/6 bij 2+ siblings; anders vaak 1/3 Qur’an 4:11
Vader 1/6 (+ mogelijk rest) 1/6 bij afstammelingen; kan daarnaast rest krijgen afhankelijk van casus Qur’an 4:11 + procedure: Bukhari 6732
Dochters (zonder zonen) 1/2 of 2/3 1 dochter=1/2; 2+ dochters=2/3 Qur’an 4:11
Moederskant (uteriene) siblings 1/6 of 1/3 Alleen bij geen afstammelingen en geen vader; 1=1/6, meerdere samen=1/3 Qur’an 4:12
Volle zussen (kalālah, geen broer) 1/2 of 2/3 Bij geen afstammelingen en (klassiek) geen vader; 1=1/2; 2+=2/3 Qur’an 4:176
Grootmoeder 1/6 Wanneer moeder ontbreekt en grootmoeder erf-gerechtigd is Abu Dawud 2894, Ibn Majah 2724

6) ʿAwl: wanneer vaste aandelen > 100% zijn

Soms tellen vaste aandelen op tot meer dan 1 (meer dan 100%). Dan passen we ʿawl toe: alle vaste aandelen worden proportioneel geschaald zodat de som exact 1 wordt.

Voorbeeld (conceptueel)

Als vaste delen = 1/2 + 2/3 = 7/6, dan wordt elke share geschaald met factor (6/7), zodat de som weer 1 wordt.

Waarom dit “islamitisch” kan zijn: je blijft de Qur’an-farā’iḍ respecteren, maar normaliseert ze wanneer meerdere vaste aandelen tegelijk van toepassing zijn. Dit is een bekende fiqh-toepassing.

7) ʿAṣabah: verdeling van de rest

Na de vaste aandelen wordt het resterende deel verdeeld volgens de Sunnah-procedure:

Sunnah-regel (procedure)

Eerst farā’iḍ; wat overblijft is voor de naaste mannelijke verwant (ʿaṣabah). Bewijs: Sahih al-Bukhari 6732; Sahih Muslim 1615a.

Veelvoorkomende prioriteitsketen (zoals de tool het modelleert)

Prioriteit Wie krijgt de rest? Opmerking
1 Kinderen Zoon = 2× dochter: Qur’an 4:11
2 Kleinkinderen via zoon (als geen zonen) Klassieke ʿaṣabah-toepassing (2:1 wanneer samen aanwezig).
3 Vader Vader krijgt 1/6 bij afstammelingen: Qur’an 4:11, en kan daarnaast residuair zijn via procedure: Bukhari 6732.
4 Paternal grandfather Werkt in veel madhāhib als “vader-substituut” (policy-keuze, zie sectie Keuzepunten).
5 Volle broers, dan vaderskant broers, enz. Alleen als geen afstammelingen en geen vader-(achtige) blokkeert, conform procedure: Muslim 1615a.

8) Radd: als er geen ʿaṣabah is maar wel rest overblijft

Soms blijft er na de vaste aandelen een rest over, maar er is geen residuaire erfgenaam (ʿaṣabah). Dan kan radd toegepast worden: de rest gaat terug naar bepaalde vaste erfgenamen, proportioneel.

Keuzepunt: In klassieke uitwerkingen bestaat verschil of de spouse meedoet aan radd. Daarom is dit in de tool een policy-optie, die we in de output expliciet tonen.

9) Keuzepunten (ikhtilāf) die we transparant maken

Niet elk detail staat als numerieke tabel in één tekst. Waar meerdere klassieke interpretaties bestaan, modelleren we dit als instelbare opties (policy) en vermelden we de actieve keuze in de output.

Policy Wat betekent het? Waarom is dit een keuze?
grandfather_blocks_siblings Behandelt paternal grandfather als “vader-like” die siblings blokkeert. Grootvader vs broers is een bekend verschilpunt in toepassing.
radd_include_spouse Laat spouse meedoen aan radd wanneer er rest overblijft zonder ʿaṣabah. Klassiek verschil of spouse radd krijgt; daarom transparant als optie.
enforce_wasiya_cap Beperkt wasiyya tot maximaal 1/3 van de nalatenschap (zoals berekend door de tool). Gebaseerd op Sunnah: Bukhari 2742; Muslim 1628a.

Referenties (compact, met links)

Hieronder staat een compacte lijst met alle genoemde bronnen die relevant zijn voor de rekenmethode én de belangrijkste voorwaarden.

Waarom je soms “fiqh” ziet bij ʿawl/radd: de Qur’an geeft vaste aandelen en de Sunnah geeft de procedure (vaste aandelen → rest). In sommige combinaties is normalisatie (ʿawl) of “teruggeven” (radd) een juristische uitwerking om de verdeling consistent te maken. Daarom documenteren we die transparant als methode/keuze, in plaats van te doen alsof het één enkele numerieke tekstbron is.

Belangrijk